Theorie en Praktijk van een Leidraad

Bloghoofd D., even opletten nu! Ik ga weer wat schrijven over jouw favoriete gremium, de Raad voor de Journalistiek.

Er is alle reden voor, want vandaag heeft de raad (waar ik nog steeds in mag zitten), na anderhalf jaar zwoegen, een heuse leidraad afgescheiden. Géén code nee, maar wel een handzaam thematisch overzicht van standpunten op basis van uitspraken uit het verleden. Voor de gelegenheid werd de jaarvergadering zelfs gedeeltelijk omgebouwd tot een debat over nut en noodzaak van zo'n leidraad. Het werd een niet zo spannend, maar toch interessant debat, waaruit vooral bleek dat vrijwel iedereen het belang van zo'n leidraad wel inziet, als je het maar geen code noemt. Want aan codes hebben journalisten een broertje dood. En al helemaal aan codes die gecombineerd worden met sancties voor de overtreders ervan. Dat blijkt ook uit gisteren gepubliceerd onderzoek van de Radboud Universiteit Nijmegen: 77% van journalistiek Nederland vindt zelfregulering belangrijk, maar dat percentage zakt naar 57 als gevraagd wordt naar het belang van de Raad voor de Journalistiek, het orgaan dat journalisten op basis van juist die zelfregulering af en toe op de vingers kan tikken.

Meest interessant werd trouwens de discussie toen het verschil tussen oude en nieuwe tijden aan de orde kwam. Bijvoorbeeld naar aanleiding van het artikel in de leidraad waarin staat dat "de redactie verantwoordelijk is voor de inhoud van ingezonden brieven en van reacties die geplaatst worden op de website van het betrokken medium".
Dat van die ingezonden brieven is duidelijk, die kunnen immers vooraf gecheckt en gefilterd worden. Dat geldt echter allerminst voor reacties op de site, zoals onder deze bijdrage. Die komen bij de meeste media ongefilterd op de site en worden hoogstens achteraf beoordeeld op eventuele onwenselijke inhoud. Bovendien gelden in de internet-omgeving inmiddels heel andere wetten en normen. Scheldwoorden die in de krant nooit zouden worden toegestaan, zijn er bijvoorbeeld in grote hoeveelheden te vinden. Gewoon omdat ze in deze context een totaal andere lading hebben.

De raad (in hoge mate gevuld door wijze maar tegelijk erg grijze mannen en vrouwen) voelt inmiddels wel waar het wringt, maar kan er nog niet echt mee uit de voeten. Oude normen blijven de discussie beheersen, maar die lijken nauwelijks houdbaar als je bijvoorbeeld vandaag een beetje hebt gevolgd wat er her en der aan reacties op allerlei nieuwssites en weblogs is verschenen naar aanleiding van de dood van de Alkmaarse scholier. Theorie en praktijk komen steeds verder uit elkaar te liggen. De techniek lijkt op de loop gegaan met onze normen en waarden. Je hebt geen rode cent nodig (laat staan een drukpers van tientallen miljoenen euro's) om vandaag nog een internetkrant te beginnen met een potentieel bereik van een miljard mensen.

Waar wij hardnekkig zoeken naar definities van wat zich journalistiek mag noemen en wat niet (met andere woorden: waar de raad een oordeel over zou moeten vellen en waarover niet), loopt op het grote boze internet inmiddels alles dwars door elkaar heen. Lees daarvoor zeker ook de stukken van Joris Polman in Sp!ts van morgen. Geeft een heel ontnuchterend beeld van de nieuwe werkelijkheid van digitale lynchpraktijken.

Een klein beetje hoop gloort er wel, tenminste waar het het wakker worden van de Nederlandse journalistiek betreft. Er zijn steeds meer jonge journalisten die niet alleen beseffen wat zich zoal afspeelt in de digitale wereld, er zijn ook steeds meer jongeren die daar als verslaggever voor willen werken. Weblogs zijn niet alleen maar vrijplaatsen voor scheldpartijen en doodverwensingen, er is wel degelijk ruimte voor serieus debat. En zelfs de oude wereld lijkt te gaan beseffen dat er toch wat aan het schuiven is. Vandaar dat ik heel blij ben dat Henk Blanken, Laurens Verhagen en ik wat voorwerk gaan verrichten om ook in het genootschap van hoofdredacteuren met een gedegen advies over dit onderwerp te komen. Want zoals Henk Blanken zelf vandaag ook al aangeeft op De Nieuwe Reporter: "Van de Raad voor de Journalistiek moet je het antwoord op al die vragen voorlopig niet verwachten; de Raad is reactief. Maar de journalistiek zelf komt er zachtjesaan niet langer onderuit."
We gaan aan de slag.

UPDATE: het belang van dit alles blijkt maar weer eens uit de manier waarop Geenstijl - geheel in de lijn van dit weblog - reageert op een oproep van de raad. Planet doet er verslag van. En er is meer.